HPV aşısı, HPV ile henüz karşılaşmamış kişilerde enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla uygulanır; en güçlü koruma genellikle virüsle temas başlamadan önce sağlanır. Yine de daha önce cinsel yaşamı olmuş veya HPV sonucu pozitif çıkmış kişiler için aşı kararı otomatik olarak geçersiz sayılmaz. Yaş, sağlık geçmişi ve kullanılan aşının onaylı yaş aralığı birlikte değerlendirilmelidir.
HPV aşısı kimlere yapılır?
Aşı, kız ve erkek çocuklar ile ergenlerde, ayrıca uygun yaş aralığındaki yetişkinlerde koruyucu seçenek olarak gündeme gelebilir. Aşıya başlama yaşı ve ileri yaşlarda uygulanıp uygulanamayacağı ülkeye, aşı ürününe ve kişinin sağlık durumuna göre değişebilir. Bu yüzden çocuklar ve ergenler için çocuk hekimi veya aile hekimiyle; yetişkinler için aile hekimi ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla görüşmek uygun olur.
Aşının amacı, kapsadığı HPV türlerine karşı enfeksiyon gelişme olasılığını düşürmektir. HPV’nin bazı türleri rahim ağzı kanseriyle, bazıları ise genital siğillerle ilişkilidir. Aşı tüm HPV türlerini kapsamaz ve mevcut enfeksiyonu tedavi etmez. Aşılanmış olmak, ileride tarama önerilerini bırakmak anlamına da gelmez.
Yaş aralığına uygunluk, aşının kişiye kesin olarak önerileceği anlamına gelmeyebilir; sağlık geçmişi ve önceki dozlar da değerlendirilir. HPV aşısı hakkında görüşürken hekiminiz, sizin için beklenen koruyucu yararı ve varsa özel durumları birlikte ele alabilir. Karar verirken aşı takvimini ve ürünün kullanım bilgilerini sağlık profesyonelinden öğrenin; genel internet önerilerini kişisel doz planı olarak kabul etmeyin.
Önceden HPV teması veya anormal smear sonucu varsa
Daha önce HPV ile karşılaşmış olmak, aşının kapsadığı bütün türlerle karşılaşılmış olduğu anlamına gelmez. Aşı, kişinin henüz edinmediği ve ürünün koruma sağladığı türlere karşı yarar sunabilir; ancak mevcut HPV enfeksiyonunu temizlemez ve anormal smear sonucunu tedavi etmez. Bu nedenle aşı kararını yalnızca “HPV pozitif” bilgisine bakarak vermek doğru olmaz.
Smear veya HPV testi sonucu anormalse, öncelik sonucun gerektirdiği takip ve değerlendirmeyi tamamlamaktır. Aşı olup olmama kararı bu takibin yerine geçmez; iki konu hekimle ayrı ayrı ele alınır. Sırf aşıya uygunluğu belirlemek için rutin olarak önceden HPV testi yaptırmak gerekmez. Hekim, yaşınızı, aşı geçmişinizi ve varsa önceki sonuçlarınızı değerlendirerek kişisel öneri sunabilir.
Test sonucunuz varsa, görüşmeye giderken raporun tarihini ve önerilen takip planını not etmek konuşmayı kolaylaştırabilir. Sonuçla ilgili anlamadığınız terimleri hekiminize sorun; tek bir test sonucu üzerinden kendi kendinize tanı koymaya veya takip aralığını değiştirmeye çalışmayın. Aşı değerlendirmesi yapılırken mevcut bulguların izlenmesi ayrı bir sağlık gereksinimi olarak sürdürülmelidir.
Aşı öncesinde hangi noktalar konuşulmalı?
Randevuda aşağıdaki bilgileri paylaşmanız, uygun zamanlama ve doz planının belirlenmesine yardımcı olur:
- Daha önce HPV aşısı olup olmadığınız ve varsa doz tarihleri
- Önceki aşılara veya aşının içeriğindeki maddelere karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirip geçirmediğiniz
- Bağışıklık sistemini etkileyen bir hastalık veya tedavi bulunup bulunmadığı
- Hamile olma ihtimaliniz ya da yakın dönem gebelik planınız
- Ateşli veya orta-ağır seyreden bir hastalık geçirip geçirmediğiniz
Varsa aşı kayıtlarınızı, kullandığınız ilaçların listesini ve önemli sağlık bilgilerinizi randevuya götürün. Doz tarihlerini hatırlamıyorsanız tahmin yürütmek yerine mevcut kayıtlara birlikte bakılmasını isteyin. Hekime, sizin için hangi ürünün ve doz planının uygun olduğunu, sonraki dozların nerede ve ne zaman yapılacağını da sorabilirsiniz.
Önceki bir dozdan sonra ciddi alerjik reaksiyon gelişmesi, sonraki dozun uygulanmasına engel olabilir ve mutlaka sağlık profesyoneline bildirilmelidir. Orta ya da ağır seyreden akut bir hastalık varsa aşı genellikle iyileşme sonrasına ertelenebilir; hafif bir rahatsızlığın aşıya engel olup olmadığına ise sağlık çalışanı karar verir. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde doz planı farklılaşabileceğinden standart takvimi kendiniz belirlemeyin.
Doz aralığı ve hamilelikte aşılama
Gerekli doz sayısı, ilk dozun yapıldığı yaşa, kişinin sağlık durumuna ve kullanılan ürüne göre değişebilir. Doz aralıklarını internetten bulunan genel bir takvime göre değil, aşıyı uygulayan sağlık kuruluşunun önerisine göre planlayın. Bir doz gecikirse seriyi baştan başlatmanın gerekip gerekmediğini varsaymayın; kayıtlarınızı göstererek devam planını sorun.
Uygulama randevusunda doz planını yazılı olarak istemek, sonraki tarihleri takip etmenizi kolaylaştırabilir. HPV aşısı serisinin nasıl tamamlanacağı konusunda önceki dozların tarihi ve kullanılan ürün bilgisi önem taşıyabileceği için, başka bir merkezde aşı olduysanız bu bilgileri paylaşın. Aşı kartınızı veya verilen kayıt belgesini saklayın; böylece ileride doz geçmişinizi doğru biçimde aktarabilirsiniz.
Gebelikte HPV aşısı genellikle ertelenir. Aşı serisi başladıktan sonra gebelik fark edilirse kalan dozları doğum sonrasına bırakma konusunda hekiminizle görüşün. Aşı yapılmış olması gebelik fark edildiğinde tek başına acil bir müdahale gerektiği anlamına gelmez; kişisel durumunuzu sağlık uzmanına bildirmeniz yeterlidir. Emzirme veya eşlik eden hastalıklar gibi durumlarda da ürün bilgisi ve sağlık geçmişi dikkate alınmalıdır.
Aşıdan sonra ve tarama konusunda bilinmesi gerekenler
Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ya da kısa süreli baş dönmesi görülebilir. Aşı sonrasında bayılma riskine karşı sağlık kuruluşu kısa bir süre oturarak veya uzanarak beklemenizi isteyebilir. Nefes almada güçlük, yaygın şişme veya hızla gelişen ciddi bir alerjik belirti olursa acil tıbbi yardım alın.
Aşı sonrası yaşadığınız belirti sizi endişelendiriyorsa sağlık kuruluşuna danışın; ciddi veya hızla kötüleşen belirtilerde acil yardım isteyin. Bir sonraki doz planınızı da aşıyı uygulayan merkezle teyit edin. Aşı kaydını saklamak, hem doz takibini hem de ileride sağlık çalışanlarına doğru bilgi vermeyi kolaylaştırır.
HPV aşısı rahim ağzı kanserine yol açabilen bazı HPV türlerine karşı koruma sağlar; fakat bütün riskleri ortadan kaldırmaz. Bu nedenle yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun rahim ağzı kanseri taramasını sürdürün. Aşı kararı için hekiminize “Benim yaşım ve sağlık durumum için uygun mu?”, “Kaç doz ve hangi aralıklarla yapılmalı?” ve “Mevcut test sonucum için ayrıca hangi takip gerekiyor?” sorularını yöneltebilirsiniz.
